Jij wordt vast ook regelmatig gevraagd fotografie voor niets te doen. We hoeven immers niet te investeren, de apparatuur heb je al. En je kunt het snel doen, omdat je weet hoe het moet. Om goed te kunnen afwegen of je werk gratis moet doen, moet je weten wat “werk” is en wat je verstaat onder “gratis”.

“Werk” is wat je levert met je bedrijf als professional. De klant wil wat en jij belooft een resultaat met waarde. Je loopt risico, met je tijd en je reputatie. In ruil daarvoor wordt je betaald. Hobby is geen werk. Een avondje een feest of een huwelijk fotograferen, naast je baan als medewerker bij een zorginstelling is geen werk.

En gratis? Moet je worden betaald als je portretten mag maken van de Koninklijke familie of een andere opdrachtgever met een voornaam profiel en dat je deze mag gebruiken in je portfolio? Of als je mag fotograferen tijdens een exclusief event waar je heel erg goed kunt netwerken? Als dit zodanig hoge publiciteits- of PR waarde heeft, dan kun je incidenteel overwegen het gratis te doen. Zeker als je net begint. Als die platforms een echte meerwaarde opleveren dat je bedrijf verder helpt tenminste.

Maar wat als je gevraagd wordt portretten te maken voor een groot bedrijf dat veel winst maakt, of een stichting met subsidie en budget en dat jouw naam als beloning op de website wordt plaatst voor je ‘naamsbekendheid’?

Ik ga hier even niet in op het doneren van je werk aan goede doelen waar je écht in gelooft. Waarmee je je verbonden voelt en die je wil steunen. Ik geloof in bijdragen aan de maatschappij en dat moeten we ook zeker doen.

De aandacht en de PR waarde die je krijgt als je gratis werkt wordt door iedereen anders geinterpreteerd. Vaak zeggen opdrachtgevers; ‘maar hij doet het ook gratis’. Dat is geen reden om daarin mee te gaan.

Ik hoor vanuit vrijwel de hele creatieve sector wel dat de ‘kan-het-gratis?’ vraag regelmatig de kop opsteekt. Jonge professionals in de muziekindustrie hebben er het meeste last van. Niet alleen net gestarte fotografen maar ook doorwinterde professionals worden er mee geconfronteerd.

Wat zou je kunnen overwegen als het grote G woord opdoemt

  1. Ga dan om tafel met de klant of nog niet klant en vraag of er voor dat werk normaliter wel wordt betaald. Is er vergelijkbaar werk waar zij wel een rekening voor krijgen? Een reportagefotograaf wordt bijvoorbeeld door het jaar heen gewoon ingehuurd, maar tijdens de jaarlijkse Boomplantdag voor het goede doel, moet het opeens gratis? Hoe dan ook, de foto’s die tijdens de Boomplantdag worden gemaakt hebben waarde, anders zou er geen fotograaf worden gevraagd. De catering tijdens die dag, en de buschauffeur worden ook gewoon betaald. En de medewerkers van het bedrijf die deelnemen aan deze vrijwilligersdag krijgen ook hun salaris doorbetaald. En de bomen worden ook ingekocht bij en betaald aan het tuincentrum.
  2. Leer je er voldoende van zodat het de moeite waard is om het gratis te doen? Soms loont dat namelijk. Als je van tevoren afspreekt dat de uitkomst voor risico van de klant is en dat jij je eigen creatieve invulling er aan geeft. Dan wordt het een vorm van ‘vrij werk’.
  3. Is het alleen maar een geldbesparing voor de klant en proberen ze het gewoon?
  4. Loop ik niet het risico dat, omdat het gratis is, de klant het niet voldoende waardeert?
  5. Sta ik achter de intenties en de missie van de organisatie?
  6. Zijn er langere termijn mogelijkheden in de richting van betaald werk?
  7. Loop ik het risico van reputatieschade? Het kan namelijk anders uitpakken dan de opdrachtgever voor ogen had. Dat loop je altijd, maar als je wordt betaald, dan is dit risico ingecalculeerd in je prijs.

Elke keer maak je opnieuw de afweging. Geef je wel of geen gratis workshop of foto’s?  Levert het mogelijk later klanten op en past het binnen je lange termijn marketingstrategie? En voel je je verbonden met de klant en zijn missie? Die vraag is altijd belangrijk, maar helemaal als je gratis werkt.

Ben je beginnend fotograaf, dan is het zeker zinvol je portfolio op te bouwen. Maar ga zeer selectief om met je keuzes. Zoals de nieuwe band die gratis optreedt om fans te laten kennismaken met hun muziek. Zij moeten er absoluut zeker van zijn dat zij er net zoveel uithaalt als de organisator die en podium en dus de de zaal gratis kan vullen.

Het allerbelangrijkste blijft: zorg dat je altijd werk maakt waar je achter staat. Dat je na elke opdracht kunt zeggen dat je je beste werk hebt gemaakt. En dat je een beetje beter bent geworden. Anders rijdt je jezelf in de wielen. Alleen maar bezig zijn omwille van het bezig zijn, gratis of niet, gaat je niet verder brengen.